Omgaan met levend verlies
Ze is van mijn leeftijd, net over de zestig.
Toen we elkaar leerden kennen was ze al meer dan een jaar ziek. Ik zag een prachtige vrouw die jarenlang midden in het leven had gestaan. Zo iemand die niet snel klaagt en gewoon doorgaat. Een betrokken werknemer, een zorgverlener in hart en nieren, iemand die altijd klaarstond voor anderen.
En toen kreeg ze gezondheidsproblemen.
De klachten namen toe. Eerst was er nog hoop dat het tijdelijk zou zijn. Inmiddels moet ze erkennen dat haar lichaam niet herstelt zoals ze had gehoopt.
Ze loopt nu met een kruk. Lang staan lukt nauwelijks nog. Autorijden gaat gelukkig nog goed, als ze eenmaal in de auto zit. Maar het stukje van huis naar de auto of van de parkeerplaats naar een winkel kost soms al meer energie dan anderen zich kunnen voorstellen.
“Ik ben veranderd in een wrak!” Dat zei ze tegen me.
Ik hoorde vooral het verdriet en de frustratie achter die woorden.
Heel begrijpelijk, want wat zij ervaart, noemen we ook wel levend verlies.
Wat is levend verlies?
Levend verlies is het voortdurende rouwproces om wat je kwijt bent geraakt, terwijl je er nog middenin zit.
Het gaat niet om het verlies van een dierbare, maar om het verlies van gezondheid, zelfstandigheid, toekomstplannen, mogelijkheden of rollen die ooit vanzelfsprekend waren.
Je neemt noodgedwongen afscheid van stukjes van jezelf.
Van de vrouw die zonder nadenken een wandeling maakte.
Van de werknemer die altijd een stap extra zette.
Van de vriendin die overal mee naartoe ging.
Van de persoon die anderen hielp, maar nu zelf hulp nodig heeft.
En het lastige is: dat afscheid is niet eenmalig. Het verlies dient zich steeds opnieuw aan. Bij iedere beperking, iedere tegenvaller en iedere confrontatie met wat niet meer lukt.
Het gaat niet alleen over een rollator
Tijdens onze gesprekken onderzochten we welke dingen haar dagelijks leven misschien wat makkelijker konden maken. Een huishoudelijke hulp via de WMO, een gehandicaptenparkeerkaart. Misschien zelfs een eigen parkeerplaats dichtbij huis.
Een rollator?
Ze ging steeds moeilijker kijken. Niet omdat ze koppig is of geen hulp wil. Maar omdat elk hulpmiddel haar confronteert met haar verlies.
Een rollator?
“Nou, dat ga ik dus echt niet doen. Ik ga echt nog niet achter een rollator lopen.”
Inwendig moest ik glimlachen. Niet omdat het grappig was, maar omdat ik het zo goed begreep. Het ging natuurlijk niet alleen om die rollator an sich. Hulpmiddelen staan symbool voor alles wat veranderd is. Voor het lichaam dat niet meer vanzelf doet wat het vroeger deed. Voor de zelfstandigheid die onder druk staat. Voor het besef dat sommige dingen misschien niet meer terugkomen. Dát is waar de pijn zit.
Hulp accepteren is geen opgeven
Sommige verliezen zijn zichtbaar.
Een kruk.
Een parkeerkaart.
Een rollator.
Juist daarom zijn ze vaak zo moeilijk te accepteren.
Ik herken dat zelf maar al te goed.
Ik vind mezelf tegenwoordig behoorlijk stoer met mijn gehandicaptenparkeerkaart en mijn eigen parkeerplaats voor de deur. Maar voordat ik die aanvraag deed, heb ik zeker twee jaar, hijgend, van boom naar boom en van bankje naar bankje gependeld. Niet omdat ik zo van de natuur houd, maar omdat mijn longen regelmatig vonden dat een wandeling prima te vergelijken was met een beklimming van de Alpe d’Huez.
Door ernstig astma kan ik niet meer ver lopen. Toch voelde zo’n parkeerkaart als een enorme drempel. Alsof die kaart iets zei over wie ik was. Terwijl hij eigenlijk alleen iets zegt over wat ik nodig heb. En dat is een belangrijk verschil.
Want wat ik vaak zie bij mensen met chronische gezondheidsproblemen, is dat hulpmiddelen voelen als opgeven.
Alsof een rollator betekent dat je de strijd verliest of huishoudelijke hulp betekent dat je hebt gefaald. Maar wat als het tegenovergestelde waar is?
Wat als een hulpmiddel juist helpt om zelfstandigheid te behouden? Of dat je dankzij je parkeerkaart nog zelf je boodschappen kunt doen. Wat als die rollator ervoor zorgt dat je met iets minder moeite mobiel kan zijn? Dan is het geen teken van opgeven maar een manier om kwaliteit van leven terug te winnen.
Hoe leef je verder met wat niet meer terugkomt?
Allemaal goed en wel natuurlijk, maar hoe leef je verder met wat niet meer terugkomt?
Je hebt te maken met verdriet, boosheid, teleurstelling en rouw. Dat verdriet verdient erkenning. Niet omdat je erin moet blijven hangen, maar omdat je niet kunt verwerken wat je blijft ontkennen.
Pas wanneer er ruimte komt voor het verlies, ontstaat er vaak ook ruimte voor nieuw evenwicht en nieuwe mogelijkheden.
Misschien is dat erkennen wel echte moed
Om hulp te vragen, om die parkeerkaart aan te vragen, om hulpmiddelen in huis te halen die jouw leven makkelijker maken. Niet omdat je zwak bent, maar omdat je het waard bent om goed voor jezelf te zorgen.
Mijn klant is nog steeds dezelfde leuke vrouw.
Nog steeds betrokken.
Zorgzaam.
Een echte power babe!
Alleen ziet die kracht er tegenwoordig anders uit. En misschien is dat wel de belangrijkste les van levend verlies: je hoeft niet vast te houden aan wie je was om waardevol te blijven.
Ook wanneer het leven verandert, blijf je jezelf.
Misschien anders, misschien jij 2.0?
Oh ja en misschien nog wel het belangrijkste:
Het is niet aan de buurvrouw, je collega, je partner, je kinderen, de huisarts, de fysiotherapeut of welke goedbedoelende adviseur dan ook om te bepalen wanneer jij toe bent aan een hulpmiddel.
Mensen zonder gezondheidsbeperkingen hebben daar vaak verrassend veel ideeën over.
“Waarom neem je niet gewoon een rollator?”
“Heb je al eens gedacht aan een scootmobiel?”
“Je moet die hulp gewoon accepteren.”
“Heb je een rolstoel? Dan zetten we je daarin en kan je toch mee naar de dierentuin?”
(Ja deze kreeg ik vorig jaar voor mijn kiezen *&^%$#)
Alsof het om een praktische beslissing gaat. Maar voor degene die ermee moet leven, gaat het zelden alleen over een hulpmiddel. Het gaat over zoveel meer. En daarom bestaat daar geen juiste timing voor. Sommige mensen zijn er snel aan toe en anderen hebben daar meer tijd voor nodig. Allebei dikke prima.
Want uiteindelijk hoef je niemand uit te leggen
Waarom je wel of geen rollator gebruikt.
Waarom je wel of geen parkeerkaart aanvraagt.
Waarom je vandaag nog niet klaar bent voor die mogelijk volgende stap.
Dat is jouw proces. Jouw verlies. Jouw leven.
En als iemand daar toch een ongevraagd advies of mening over heeft? Dan weet je inmiddels wat een passend antwoord kan zijn:
“Pleur op met je rollator!”