Wat is roofbouw?

“Het gaat best prima, ik ben gewoon wat moe.”

Hoe vaak heb je die zin uitgesproken de afgelopen tijd? Terwijl je voelde dat de accu niet leeg raakte, maar simpelweg op was. Terwijl je op de automatische piloot doorging voor je werk, je gezin, je omgeving.

Iets in jou wist dat de balans al lang kwijt was, maar je bleef doorgaan. Want ‘even doorbijten’ en ‘straks wordt het rustiger’.

Wat je op dat moment doet, is geen kwestie van een druk weekje doorkomen. Je pleegt roofbouw op jezelf. En het verraderlijke aan roofbouw? Je merkt het pas echt als de rekening al op de mat ligt.

Wat is roofbouw nu eigenlijk precies?

In de kern is roofbouw heel simpel: je verbruikt structureel meer energie, terwijl er te weinig herstel tegenover staat.

Het is als werken met een telefoon die aan de oplader ligt.

Of als geld opnemen van een lege rekening; je komt eerst in het rood en dan in het donkerrood. Je staat in de overlevingsstand.

Roofbouw betekent de je jezelf stelselmatig uitput. Je lichaam en je geest staan voortdurend in de actiestand. Het stresssysteem draait op volle toeren, je hartslag ligt hoger dan normaal en je spieren blijven aangespannen. Ondertussen sla je de momenten van écht herstel over — of neem je ze pas als je letterlijk niet meer kunt.

Het verraderlijke is dat ons systeem ontzettend flexibel is. Je lichaam is een briljante machine die ontzettend veel kan hebben. Je kunt dit uitputtingsproces maanden, soms zelfs jaren volhouden. Je draait op adrenaline, wilskracht en doorzettingsvermogen. Het lijkt alsof het werkt.

Tot de rek er ‘ineens’ volledig uit is.

Hoe herken je dat je op reserves draait?

Roofbouw ontstaat zelden van de ene op de andere dag. Het is een sluipend proces. Je lichaam geeft constant kleine, subtiele signalen af dat de grens bereikt is:

• Slaap die niet meer voedt: Je slaapt wel (of valt uitgeput in slaap), maar je wordt wakker alsof je een marathon hebt gelopen.
• Een korter lontje: Je merkt dat je prikkelbaarder bent, minder kunt hebben van je kinderen of collega’s en sneller geïrriteerd raakt.
• Onrust in je lijf: Zelfs als je op de bank zit, voel je een constante onderstroom van gejaagdheid. Ontspannen voelt bijna ‘oncomfortabel’.
• Fysieke kwalen die blijven kwakkelen: Hoofdpijn, een stijve nek, darmklachten of steeds weer verkouden zijn.
• Mist in je hoofd: Waar je eerder haarscherp beslissingen nam, kost het je nu moeite om je te concentreren of overzicht te houden.

Waarom harder trekken geen zin heeft

Wanneer we merken dat we minder energiek zijn of dingen niet meer overzien, doen we vaak exact het verkeerde: we gaan er harder trekken. We zetten onze wilskracht in om de controle niet te verliezen.

Maar herstellen van roofbouw is geen kwestie van ‘even je schouders eronder zetten’. Sterker nog: harder trekken aan een uitgeput systeem maakt de schade alleen maar groter.

Duurzaam herstellen vraagt niet om harder werken, maar om een strategische omslag. Het vraagt om stoppen met vechten tegen wat er is, de rauwe realiteit onder ogen gaan zien en oa. per direct stoppen met roofbouw plegen!

Pak je agenda en ga in ieder geval Schrappen, Uitstellen, Delegeren, Reorganiseren #SUDR-en

Zie ook het filmpje Hoe ontstaat burnout?