De verborgen vormen van verzuim die werkgevers vaak te laat herkennen
Wanneer een medewerker zich ziekmeldt, gaat er meestal direct een signaal af. Er moet vervanging geregeld worden, werkzaamheden moeten worden opgevangen en er ontstaat zorg over herstel en terugkeer.
Maar wat als de grootste risico’s helemaal niet zichtbaar zijn?
Wat als een medewerker elke dag aanwezig is, maar al maanden op zijn tandvlees loopt? Wat als iemand zich steeds nét niet ziekmeldt, terwijl de rek er allang uit is? Of wat als een team steeds vaker uitvalt door een probleem dat eigenlijk in de organisatie zelf zit?
Verzuim is veel meer dan ziek thuis zijn. Wie alleen kijkt naar ziekmeldingen, mist vaak de signalen die eraan voorafgaan. Juist dáár liggen de grootste kansen om uitval te voorkomen.
Roze verzuim: aanwezig, maar niet echt inzetbaar
Roze verzuim wordt ook wel presenteïsme genoemd. De medewerker is op het werk, maar functioneert niet meer op het gebruikelijke niveau.
Denk aan de medewerker die:
- steeds vermoeider oogt;
- vaker fouten maakt;
- zich moeilijk kan concentreren;
- emotioneel sneller reageert;
- langer doet over eenvoudige taken;
- nauwelijks pauzes neemt;
- zegt dat het “prima gaat”, terwijl iedereen ziet dat dit niet zo is.
Vaak gaat het om loyale medewerkers die koste wat kost willen blijven functioneren. Ze willen collega’s niet belasten, voelen zich verantwoordelijk of vinden het moeilijk om grenzen aan te geven.
Wat kun je als werkgever doen?
Voer het gesprek vóórdat iemand uitvalt.
Vraag niet alleen:
“Hoe gaat het?”
Maar ook:
“Wat kost je momenteel de meeste energie?”
Roze verzuim is vaak een belangrijk waarschuwingssignaal voor stress, overbelasting, burn-out of gezondheidsproblemen. Vroegtijdige aandacht kan langdurige uitval voorkomen.
Grijs verzuim: ziek of toch niet?
Bij grijs verzuim bevindt een medewerker zich in het schemergebied tussen gezond zijn en ziek.
Denk aan:
- aanhoudende vermoeidheid;
- spanningsklachten;
- milde psychische klachten;
- rug- of nekklachten;
- herstel na ziekte;
- overgangsklachten.
De vraag is niet altijd óf iemand klachten heeft, maar vooral welke werkzaamheden nog wel mogelijk zijn.
Wat kun je als werkgever doen?
Focus niet uitsluitend op beperkingen.
Vraag:
- Wat lukt nog wel?
- Welke werkzaamheden geven energie?
- Welke aanpassingen zijn tijdelijk mogelijk?
Door te kijken naar mogelijkheden in plaats van onmogelijkheden ontstaat vaak ruimte voor gedeeltelijke inzetbaarheid en duurzaam herstel.
Wit verzuim: daadwerkelijk ziek
Dit is de vorm van verzuim waar de meeste mensen direct aan denken.
Er is sprake van ziekte of medische beperkingen waardoor werken tijdelijk niet mogelijk is.
Bijvoorbeeld:
- een operatie;
- een ernstige infectie;
- een burn-out;
- een ongeval;
- een chronische aandoening die tijdelijk opspeelt.
Wat kun je als werkgever doen?
Veel werkgevers richten zich direct op terugkeer. Begrijpelijk, maar herstel laat zich niet versnellen door druk. Sterker nog, het werkt eerder averechts.
Effectieve begeleiding draait om:
- contact houden zonder te controleren;
- interesse tonen in de mens achter de medewerker;
- realistische verwachtingen;
- tijdig inschakelen van deskundige begeleiding.
Duurzame terugkeer begint niet bij werkhervatting, maar bij herstel.
Zwart verzuim: niet ziek, wel ziekgemeld
Bij zwart verzuim meldt een medewerker zich ziek terwijl er geen sprake is van arbeidsongeschiktheid. Het is een vorm van fraude.
Hoewel dit veel aandacht krijgt, blijkt in de praktijk dat de meeste werkgevers dit overschatten.
Verreweg het grootste deel van het verzuim heeft een legitieme oorzaak.
Wat kun je als werkgever doen?
Focus niet direct op wantrouwen.
Wanneer medewerkers zich onvoldoende gehoord voelen, kunnen onderliggende problemen zoals conflicten, werkdruk of motivatieproblemen zich gaan uiten via verzuim.
De belangrijkste vraag is vaak niet:
“Is iemand echt ziek?”
Maar:
“Wat maakt dat deze medewerker niet meer kan of wil verschijnen?”
Frequent verzuim: het patroon dat vaak wordt gemist
Soms valt iemand nooit lang uit, maar wel opvallend vaak.
Bijvoorbeeld:
- zes keer per jaar één of twee dagen ziek;
- regelmatig op maandag of vrijdag afwezig;
- steeds terugkerende korte ziekmeldingen.
Veel werkgevers halen opgelucht adem omdat de medewerker steeds snel terugkeert.
Toch is frequent verzuim vaak een van de sterkste voorspellers van toekomstige langdurige uitval.
Wat kun je als werkgever doen?
Kijk niet alleen naar de afzonderlijke ziekmeldingen, maar naar het patroon.
Vraag je af:
- Is er sprake van overbelasting?
- Speelt er iets privé?
- Past het werk nog bij de medewerker?
- Zijn er gezondheidsproblemen die aandacht vragen?
Organisatieverzuim: als de oorzaak niet bij de medewerker ligt
Deze vorm krijgt nog altijd te weinig aandacht.
Soms ligt het probleem niet bij de medewerker, maar bij de organisatie.
Signalen zijn:
- structureel hoge werkdruk;
- voortdurend personeelstekort;
- onduidelijke verwachtingen;
- gebrek aan autonomie;
- slechte communicatie;
- een onveilige werkcultuur.
Wanneer meerdere medewerkers vergelijkbare klachten ontwikkelen, is dat vaak een belangrijk signaal.
Wat kun je als werkgever doen?
Kijk verder dan individuele dossiers.
Vraag:
- Waarom vallen juist in dit team mensen uit?
- Welke patronen zien we?
- Wat zegt het verzuim over onze organisatie?
Verzuim is soms minder een gezondheidsvraagstuk dan een organisatievraagstuk.
De grootste valkuil?
Alleen kijken naar ziekmeldingen
Veel werkgevers zien verzuim als een gebeurtenis.
Een ziekmelding.
In werkelijkheid is verzuim vaak een proces.
De uitval die vandaag zichtbaar wordt, begon soms maanden eerder met vermoeidheid, stress, verminderde concentratie, verlies van motivatie of het gevoel vast te lopen.
Wie alleen kijkt naar de dag waarop iemand zich ziekmeldt, mist vaak het verhaal dat eraan voorafging.
De grootste risico’s
De grootste risico’s voor organisaties zitten vaak niet in de medewerkers die thuiszitten.
Ze zitten juist in de medewerkers die doorgaan.
Die loyaal zijn.
Die zeggen dat het wel gaat.
Die nog nét functioneren.
En die ondertussen steeds verder verwijderd raken van hun energie, gezondheid en werkplezier.
Verzuim voorkomen begint daarom niet bij verzuim.
Het begint bij aandacht.
Voor signalen.
Voor gesprekken.
En voor de mens achter de medewerker.
Wanneer is het verstandig om een specialist herstel en duurzame terugkeer in te schakelen?
Veel werkgevers wachten tot een medewerker zich ziekmeldt. Dat is begrijpelijk, maar vaak ben je dan dus al een belangrijke fase voorbij.
Juist in de periode vóór uitval of tijdens het herstel kan gerichte begeleiding veel verschil maken.
Denk bijvoorbeeld aan medewerkers die:
- steeds vermoeider raken maar blijven doorwerken;
- moeite hebben om grenzen aan te geven;
- vastlopen na een burn-out, ziekte of ingrijpende gebeurtenis;
- terugkeren na verzuim maar hun oude belastbaarheid nog niet hebben hervonden;
- twijfelen of hun huidige werk nog passend is;
- wel herstellen van hun klachten, maar hun vertrouwen nog niet terug hebben.
In die situaties is het risico groot dat medewerkers blijven worstelen, opnieuw uitvallen of langer nodig hebben om duurzaam terug te keren.
Als specialist in herstel en duurzame terugkeer begeleid ik medewerkers niet alleen bij herstel van klachten, maar vooral bij het opnieuw opbouwen van regie, energie, veerkracht en duurzaam functioneren. Daarbij kijk ik niet alleen naar werk, maar naar de hele mens.
Kortgezegd starten we met behulp van wetenschappelijk gevalideerde testen met het in kaart brengen van hoe het nu werkelijk met de medewerker gaat. Met dat als vertrekpunt gaan we aan de hand van 6 bouwstenen voor herstel belemmeringen zichtbaar maken en ombuigen naar echt herstel. Duurzame inzetbaarheid ontstaat zelden door uitsluitend naar het werkprobleem te kijken.
Hoe eerder signalen worden herkend, hoe groter de kans dat langdurig verzuim, terugval en oplopende verzuimkosten kunnen worden voorkomen.
Mijn aanbod voor werkgevers
Samen kijken we wat er nodig is voor jouw specifieke situatie of organisatie?